Professionele stressreacties zien er lang niet altijd uit als stress. Daarom zijn ze moeilijk te herkennen. Onder druk gaan mensen zich meestal niet ineens heel anders gedragen dan normaal. Veel vaker zie je dat bestaand gedrag begint te verstrakken.
Iemand die van nature zorgvuldig werkt, wordt nóg zorgvuldiger. Iemand die makkelijk verantwoordelijkheid pakt, gaat nóg meer naar zich toe trekken. Iemand die gewend is snel te besluiten, gaat nóg sneller schakelen.
Op het eerste gezicht lijkt daar weinig mis mee. Sterker nog: dit zijn immers precies de kwaliteiten waarvoor we als professional vaak worden gewaardeerd.
Ik herken dit absoluut bij mezelf en zie het ook bij de professionals met wie ik werk. Juist mensen die veel verantwoordelijkheid dragen, vallen onder druk niet ineens uit hun rol. Ze gaan vaak intenser doen wat hen tot dan toe succesvol heeft gemaakt.
Daadkracht. Betrouwbaarheid. Zorgvuldigheid. Verantwoordelijkheidsgevoel. Doorzettingsvermogen. Dit zijn het soort kwaliteiten die ons competent maken, maar die onder druk van karakter kunnen veranderen. Ze verdwijnen niet, maar verharden en worden minder responsief.
Daadkracht kan omslaan in sneller handelen met minder afweging. Zorgvuldigheid kan controle en rigide oordelen worden. Verantwoordelijkheid kan betekenen dat je steeds minder uit handen geeft. Doorzettingsvermogen kan veranderen in blind doorduwen terwijl de signalen allang aangeven dat een andere reactie nodig is.
Dit is een belangrijke reden waarom oplopende druk in professionele omgevingen zo makkelijk over het hoofd word gezien op het moment dat er juist nog veel aan te doen is. Wijzelf en onze omgeving merken de signalen vaak pas op wanneer de stress al te lang duurt en te ver is opgelopen. Wanneer de emotionele emmer is overstroomd, onnodige fouten zijn gemaakt of uitval door ziekte een feit is. Het professionele gedrag van vlak vóór dat moment leek immers nog grotendeels hetzelfde. Alleen de ondertoon was al wezenlijk veranderd.
Precies daar wordt het relevant voor leiderschap. Want, om Johan Cruyff aan te halen: je gaat het pas zien als je het doorhebt.
Goed leiderschap vraagt niet dat je je beste kwaliteiten steeds harder inzet. Het vraagt dat je flexibel kunt blijven schakelen naar een reactie die past bij de situatie.
Onder druk verdwijnen je professionele kwaliteiten niet. Ze kunnen echter zó sterk aangezet worden dat ze je keuzevrijheid gaan beperken.
Een belangrijke reflectievraag voor jouw leiderschap is daarom:
Welke van jouw kwaliteiten wordt onder druk sterker - en herken je het punt waarop je daarin minder flexibel wordt?
Kommentare